Derya Karadeniz

Uyku Hastalıkları Şişmanlığa Neden Olur mu?

  • Prof. Dr. Derya Karadeniz

Büyüme hormonu çocuklarda büyümeyi sağlarken erişkin dönemde görevi vücuttaki yağ metabolizmasının düzenlemesidir. Büyüme hormonunun gün içinde % 70 – 80’i derin NREM uykusunda salgılanır. Dolayısıyla derin NREM uykusunun herhangi bir nedenle azalması erişkin dönemde deri altı yağ dokusunun artması yani şişmanlığa neden olur. Derin NREM uykusunun azalmasına hatta bazen tamamen ortadan kalkmasına neden olan hastalık uyku apne sendromudur. Uyku apne sendromunun şiddeti arttıkça, derin NREM uykusu azalır. İleri uyku apne sendromu hastalarında derin NREM uykusu tamamen ortadan kalkar. Sonuç olarak ortaya çıkan tablo, büyüme hormonunun azalması, normal beslenmeye karşın, giderek artan deri altı yağ dokusu ve şişmanlıktır. Şişmanlığın uyku apne sendromunu arttırmasıyla da kısır bir döngü ortaya çıkar. Uyku apne sendromu olan hastalara kilo vermelerinin öğütlenmesinin bir anlamı yoktur. Bu hastalar ancak, uyku apne sendromu tedavisini kullanmaları durumunda kilo verebilir ve verdikleri kiloyu muhafaza edebilirler.

Placeholder

Uyku apne sendromun şişmanlığa yol açmasının bir diğer nedeni, bu hastaların enerji balanslarının bozulmasıdır. Bu hastalar aktif olunması gereken durumlarda inaktif, inaktif olunması gereken durumlarda aktiftirler. Diğer bir deyişle gündüz yorgunluk ve uykululuk nedeni ile normal bireylere göre daha az hareketli iken, uykuda fiziksel dinlenmenin yerini, soluk alıp verebilmek için sürekli efor sarfetmeleri nedeni ile aşırı enerji harcanımı almıştır. Apne sırasında kapanan üst soluk borusunu açmak için fazladan çalışan boyun ve göğüsteki kaslardaki terleme bu aşırı enerji harcanımının somut göstergesidir.

Uyku apne sendromu ayrıca, kan şekerinin düzenlenmesinde rol oynayan insulin ile iştah ve yağ metabolizmasında görev alan leptine karşı direnç gelişmesine neden olarak ta şişmanlığa yola çar.

Derin NREM uykusunu azaltarak şişmanlığa neden olan diğer uyku hastalıkları, bazı uykusuzluk hastalıkları ve uykuda periyodik hareket bozukluğudur. Derin NREM uykusunun büyük bir bölümü gecenin ilk yarısında ortaya çıkar. Gecenin ilk yarısında uyanık kalmak veya uykunun ilk yarısında uykunun kesintiye uğramasına sürekli olarak neden olan her türlü durum ve hastalık, uzun vadede şişmanlığın ortaya çıkmasına neden olacaktır.