Derya Karadeniz

Çocuklarda Uyku Düzeninin Oluşturulmasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

  • Prof. Dr. Derya Karadeniz

Çocuklarda uyku düzeninin oluşturulabilmesi için, uykunun yaş ile değişimini bilmek gerekir. Yeni doğan döneminde, uyku ve uyanıklık 24 saat içinde parçalı bir şekilde dağılmıştır. Altı haftadan itibaren uyku –uyanıklık ritmi oturmaya ve uyku uzun süreli olarak gece yaşanmaya başlar. Altınca aya kadar günde iki kez ve kısa süreli uyku ihtiyacı varken, 6. aydan sonra gündüz bir kez ve öğleden sonra kısa süreli uyku gereksinimi söz konusudur. Gündüz öğleden sonra kısa süreli uyku ergenlik dönemine kadar normal bir ihtiyaç olmakla birlikte, okul ve sosyal yaşamın aktifliği nedeni ile maalesef uygulanamamaktadır. Ancak en azından 7 yaşına kadar öğlen uykusunun uyunmasının çocukların bedensel, bilişsel ve duygusal gelişimini önemli ölçüde pozitif yönde etkilediği bilinmektedir.

Placeholder

Uyku düzeninin oluşturulmasında, yaşla ilişkili değişikliklerin yanı sıra çocuğun uyku özelliklerinin de bilinmesi önemlidir. Bunlar, çocuğun doğuşsal olarak sahip olduğu kendine göre uyku başlangıç saati, uyku süresi, uyanma eşiği ve uyanma hızıdır. Uyku düzeni oluşturur iken bu özelliklere özen gösterilmemesi, başta uykusuzluk hastalıkları olmak üzere bazı uyku ile ilgili bozuklukların ortaya çıkmasına zemin hazırlar. Örneğin uyku başlangıç saati açısından, “geç” yani baykuş özelliği gösteren çocukların, saat 21.00–22.00 den önce yatırılması, o çocukların yattıklarında uykuya geçememesi ve zaman içinde uyuyama endişesini içinde barındıran uykuya dalmakta zorluk ile şekillenen uykusuzluk hastalığını tetikler. Uyku başlangıç saati erken olan çocuklar ise gece 22.00 den önce uyuma eğilimindedirler. Ancak kısa uyku süreli iseler, yani gereksinim duydukları uyku süresi kısa ise, sabah 03.00–04.00 gibi bir saatte uyanırlar. Bunun aksine, uyku başlangıç saati açısından “ baykuş”, uyku süresi açısından “uzun” uyku süreli olan çocuklar, geç saatlerde uyuyabildikleri ancak okul nedeni ile sabah çok erken saatte mecburen uyandırıldıkları için, sürekli uyku yoksunluğu çekebilirler. Bu çocuklarda, öğleden sonra 14.00’ü geçmemek kaydı ile bir saatlik öğlen uykusu mutlaka gereklidir. Aksi takdirde, uyku yoksunluğunun sonucu olarak, ders başarısında düşme, duygu durumlarında bozulma gibi belirtiler kaçınılmaz hale gelir. Bu çocukların hafta sonları, gece uykularının gereksinim duydukları kadar uzun süreli olmasına izin verilmelidir.

Çocuklarda da, düzenli bir uyku –uyanıklık ritmi için erişkinlerde olduğu gibi uyku hijyeni kurallarının uygulanması çok önemlidir. Bedensel, duygusal ve beyinsel gelişimin hızla gerçekleştiği bu dönemde, geç saatlere kadar bilgisayar başında olma, geç saatlerde ders çalışma veya sosyal aktivite uyku hijyenini olumsuz yönde etkiler. Gereksinim duyulan uyku süresi ve uyku başlama saatlerine uygun olarak bir uyku – uyanıklık ritmi oluşturulmalıdır. Gereksinim duyulan uyku süresine göre bir eşik yatma zamanı belirlenir. Örneğin, uyku süreleri normal olan çocuklarda, 7–8 saatlik bir uyku süresini kapsayacak şekilde olan yatma zamanı, sabah 07.00 de kalkılıyor ise, 23.00 olarak belirlenmelidir.